Çöp sızıntı suyu (leachate) arıtma, düzenli depolama sahalarından (sanitary landfill) yağmur ve atık nemi nedeniyle oluşan son derece konsantre atıksuyun yönetimini kapsar. Türkiye'de büyükşehir belediyelerinin işlettiği depolama sahalarında bu atıksu mevzuat gereği arıtılmak zorundadır.
Çöp sızıntı suyu, en konsantre endüstriyel atıksuların yanında yer alır: KOİ 5.000-80.000 mg/L (saha yaşına bağlı), BOİ 1.500-30.000 mg/L, amonyak (NH4-N) 500-3.000 mg/L, ağır metaller (Zn, Pb, Cd, Cr, Ni, Hg) bulunur. Eski sahalarda BOİ/KOİ oranı 0.1 altına düşer.
Arsistek çöp sızıntı suyu çözümleri; amonyak stripping, biyolojik nitrifikasyon-denitrifikasyon (MBR), ters ozmoz (RO) ve gerekirse ileri oksidasyon (Fenton, ozon) içerir. Saha yaşına göre proses kombinasyonu değişir.
Sızıntı Suyu Yaşa Göre Değişir
Düzenli depolama sahalarının yaşı, sızıntı suyu kompozisyonunu kökten değiştirir. Üç aşama vardır:
- Genç saha (0-5 yıl): Asidojen fazda. Yüksek BOİ (10.000-30.000), BOİ/KOİ 0.5-0.7, organik asitler hakim, biyolojik arıtma uygun.
- Orta yaşlı (5-15 yıl): Metanojen faza geçiş. BOİ azalır (2.000-5.000), refrakter organikler artar, amonyak yükselir.
- Yaşlı saha (15+ yıl): BOİ/KOİ <0.1. Hümik asitler hakim. Biyolojik yetersiz, ileri oksidasyon + membran gerekir.
Bu nedenle tek proses tasarımı yetmez — sahanın yaşına ve gelecek tahminlerine göre hibrit ve geliştirilebilir tesis kurulur.
Amonyak Stripping
Çöp sızıntı suyunda amonyak (NH4-N) 500-3.000 mg/L'ye ulaşır. Standart nitrifikasyon bu seviyeyi taşıyamaz (inhibisyon). Kireç ile pH 11'e yükseltilir, NH4+ → NH3'e dönüşür ve hava ile sıyrılır.
%80-95 amonyak giderim sağlanır. Sıyrılan NH3 H2SO4 ile yakalanıp amonyum sülfat gübresi olarak değerlendirilir.
MBR + RO Hibrit
Modern leachate tesisleri için altın standart: MBR biyolojik + RO membran. MBR yüksek MLSS ile zorlu atıksuyu kontrol eder, RO ise refrakter KOİ ve tuzu tutar.
RO permeatı içme suyu kalitesinde. Konsantrat tekrar sahaya verilir veya kristalleştirilir (ZLD).
Tam Proses Akışı
Modern çöp sızıntı suyu tesisi 6 aşamadan oluşur:
- Dengeleme + ön arıtma: Izgara, dengeleme havuzu (yağmur/kuru mevsim dalgalanma)
- Amonyak stripping: pH 11'e yükseltme, hava sıyırma kolonu
- Biyolojik MBR: Nitrifikasyon-denitrifikasyon, MLSS 12.000-15.000 mg/L
- Ters ozmoz: Çok aşamalı RO (DTRO/STRO/RO), %75-85 geri kazanım
- İleri oksidasyon: Yaşlı sahalar için Fenton veya ozon polish
- Konsantrat yönetimi: Sahaya geri verme veya kristalleştirme
Sonuç: deşarj standardı + içme suyu kalitesinde permeat. ZLD opsiyonel.
Leachate Çözüm Avantajları
Çöp Sızıntı Suyu Referansları
8 görsel yakında eklenecek — referans projelerimiz ve tesis fotoğrafları için takipte kalın.
Sıkça Sorulan Sorular
Evet. Türkiye'deki tüm düzenli depolama sahaları (sanitary landfill) geçirimsiz tabakaya sahiptir ve sızıntı suyu toplanmak ve arıtılmak zorundadır. Mevzuat: Atıkların Düzenli Depolanmasına Dair Yönetmelik.
Evet, önemli ölçüde. Genç sahalarda biyolojik (BOİ yüksek) etkin. Yaşlı sahalarda RO ve ileri oksidasyon gerekir. Bu nedenle tesis tasarımında 30 yıllık saha gelişimi dikkate alınmalı.
İki ana yöntem: 1) Sahaya geri verme — yağmurlu mevsimde kontrollü, en yaygın yöntem. 2) Kristalleştirme + tuz — ZLD için. Evaporatör + kristalizör yüksek CAPEX ama tam çevre uyumu.
Sızıntı debisi yağmur miktarıyla doğru orantılı. Türkiye'de kışın yağışlı dönem (Kasım-Mart) debi 3-5 kat artar. Bu nedenle 30-60 günlük dengeleme havuzu gereklidir.
Çoğunlukla uzun süreli işletme sözleşmesi (BOT, BOO, DBO) ile özel operatörler. Bakanlık ve büyükşehir belediyesi denetler. Arsistek tesis işletme hizmetleri kapsamında bu sözleşmeleri yönetebilir.
Düzenli depolama izni (Bakanlık), atıksu deşarj izni, hava emisyonu izni (stripping için), ÇED raporu. Tesis tasarımı bu izin koşullarına uygun yapılır.