Metal sanayi atıksuları, içerdikleri ağır metaller (Cr6+, Cr3+, Ni, Zn, Cu, Pb, Cd) ve siyanür nedeniyle en tehlikeli endüstriyel atıksu kategorisindedir. Düşük miktarlarda bile insan ve çevre sağlığı için ciddi risk oluştururlar.
Tipik parametreler: pH 2-12 (asit/baz banyolar), Cr6+ 50-500 mg/L, Ni 20-200 mg/L, Zn 50-300 mg/L, CN 10-100 mg/L, yağ 50-300 mg/L, fosfat 100-1.000 mg/L. Atıksu hacmi düşük (10-200 m³/gün) ama konsantrasyonlar çok yüksektir.
Bu nedenle metal arıtma kimyasal indirgeme/oksidasyon + nötralizasyon + çöktürme akışı üzerine kurulur. Biyolojik arıtma metal toksisitesi nedeniyle kullanılmaz; kimyasal arıtma esastır. Arsistek; galvaniz, sert krom, çinko kaplama, dekoratif kaplama ve elektronik PCB üreticileri için sektöre özel proses tasarımı yapar.
Metal Sanayi Atıksuyunun Kritik Özellikleri
Metal sanayisinde atıksular kaynak ayrılması gerekir — her banyo tipi farklı kimyasal çözüm ister. Krom atıkları indirgeme, siyanür atıkları oksidasyon, asit-baz banyoları sadece nötralizasyon ihtiyacı duyar. Karışmaması için ayrı toplama hatları şarttır.
Cr6+ (kromat, dikromat) son derece toksiktir (kanserojen). Önce Cr3+'e indirgeme (SO2, NaHSO3, demir sülfat) zorunludur. Daha sonra hidroksit olarak çöktürülür. Cr6+ tek başına asla doğrudan deşarj edilemez.
Siyanür de doğal olarak parçalanmaz. Alkali klorlama (NaOCl + NaOH, pH > 10) ile önce siyanata, sonra azot ve CO2'ye dönüştürülür. Yanlış pH'ta HCN gaz olarak çıkar, ölümcüldür. Tesis tasarımında pH alarm sistemi kritik.
Metal Arıtma Proses Akış
Atıksu hatları ayrı toplanır ve sırayla işlenir:
- Krom hattı: pH 2-3'e ayarla → Cr6+ indirgemesi (SO2/NaHSO3, ORP < +250 mV)
- Siyanür hattı: pH 10-11 → NaOCl + NaOH oksidasyon (ORP > +600 mV)
- Diğer ağır metaller (Ni, Zn, Cu) ayrı tankta toplanır
- Tüm hatlar nötralizasyon tankında birleşir (pH 8.5-9.5)
- Polielektrolit dozajlama + flokülasyon
- Lamella veya çöktürücü
- Kum filtre + (gerekirse) selective ion exchange
- pH son ayar + deşarj
- Çamur susuzlaştırma (filtre pres)
Kullanılan Kimyasallar ve Ekipman
- Cr6+ indirgeme: Sodyum metabisülfit (Na2S2O5), demir sülfat
- CN oksidasyon: Sodyum hipoklorit (NaOCl 12%), kostik
- Nötralizasyon: Sönmüş kireç sütü Ca(OH)2 veya NaOH
- Çöktürme: Polialüminyum klorür (PAC) + polimer
- İleri arıtma: Reçineli iyon değiştirici (Ni, Cu kazanım için)
- Ekipman: ORP kontrollü dozaj pompaları, pH probu çiftli (acil), filtre pres, lamella çöktürücü
- Otomasyon: SCADA + PLC ile pH/ORP/debi anlık kontrol
Tehlikeli Atık Yönetimi ve Metal Geri Kazanım
Metal sanayisi atıksularından üretilen çamur tehlikeli atık (KOD 19-08) statüsündedir. Lisanslı bertaraf tesislerine teslim edilmesi ve UATF (Ulusal Atık Taşıma Formu) ile takip edilmesi zorunludur. Bertaraf maliyeti yüksek (2.000-5.000 TL/ton). Bu nedenle çamur hacminin minimize edilmesi önemlidir.
Nikel ve bakır gibi değerli metaller iyon değiştirici reçineler veya elektrokimyasal hücreler ile geri kazanılabilir. Kazanılan metal sertifikalı geri dönüşüm tesislerine satılarak ek gelir sağlar. Bu yatırım 2-4 yılda geri öder.
Yasal çerçeve: Tehlikeli Atıkların Kontrolü Yönetmeliği, SKKY Sektör Tablosu (galvaniz için Tablo 14), Kimyasal Madde Yönetmeliği. ISO 14001 çevre yönetimi sistemi de tesis için önerilir.
Metal Atıksu Çözümünün Avantajları
Metal Sektörü Referansları
Galvaniz, krom kaplama ve elektronik üretim tesislerinde tamamladığımız ağır metal arıtma referansları.
Sıkça Sorulan Sorular
10 m³/günden başlayan küçük galvaniz tesisleri için bile kompakt paket sistem tasarlanabilir. Hacim küçük ama kimyasal yoğunluk yüksek olduğu için standart konsantrasyon yönetimi gereklidir.
ORP (Redoks Potansiyeli) sensörü ile gerçek zamanlı izleme yapılır. Cr6+ tamamen Cr3+'e indirgenince ORP +250 mV altına düşer. Otomatik dozaj pompası bu sinyale göre çalışır. Yedek sensör + alarm zorunludur.
Kesinlikle hayır. Asit ile temas ederse ölümcül HCN gazı oluşur. Mutlaka alkali klorlama ile arıtılmalı, sonrasında ölçümle CN < 0.1 mg/L doğrulanmalıdır. Tutarsız uygulama cezai sorumluluk doğurur.
Metal işleme tesislerinde haddeleme yağı, kesme sıvısı kalıntıları olur. UF membran veya kartuş filtre ile mekanik olarak ayrıştırılır. Sonrasında kalan emülsiyonlar kimyasal demülsifier ile parçalanır.
Saf nikel piyasada $15-22/kg arasında fiyatlanır. Aylık 200 kg nikel geri kazanan bir tesis yıllık 40.000-50.000 USD gelir elde edebilir. Reçine yatırımı 2-3 yılda kendini öder.
Evet. PCB üretiminde amonyaklı bakır indirici, formaldehit ve EDTA gibi şelatlayıcılar bulunur. Şelatlanmış metaller standart hidroksit çöktürmesi ile gitmez — asit kırılması + ozon oksidasyonu gerekir. Özel proses tasarımı önemlidir.