Deri endüstrisi atıksu arıtma, hayvan derisinin işlenmesi sırasında ortaya çıkan son derece kompleks atıksuların yönetimini kapsar. Tabakhaneler; tuzlama, kireçleme, sallama, krom tabaklama ve boyama gibi prosesler nedeniyle yüksek konsantrasyonlu kirletici yükler oluşturur.
Deri atıksularının BOİ değeri 1.500-6.000 mg/L, KOİ değeri 3.000-12.000 mg/L, toplam çözünmüş katı madde (TÇK) 10.000-40.000 mg/L seviyelerine ulaşır. Krom (Cr+3) içeriği 50-500 mg/L, sülfür 200-3.000 mg/L arasında değişir. Bu parametreler standart biyolojik arıtmayı imkansız hale getirir.
Arsistek deri sektörü çözümleri; krom geri kazanım ünitesi, sülfür stripping kolonu, kimyasal koagülasyon, dengeleme havuzu ve aktif çamur sistemini entegre eder. Geri kazanılan krom yeniden üretim sürecinde kullanılır, bu hem maliyet hem çevresel açıdan kritik bir kazanımdır.
Tabakhane Atıksuyunun Karakterizasyonu
Bir tabakhanedeki atıksu, üç ana iş akışından gelir: ıslak çalışma (kireçleme/sallama), tabaklama (krom) ve bitirme (boyama-yağlama). Her aşama farklı kirletici profili üretir.
Islak çalışma atıksuyu yüksek pH (10-12) ve sülfür içerir. Tabaklama atıksuyu düşük pH (3-4) ve krom yüklüdür. Boyama atıksuyu renkli, organik çözücü içerikli ve dengeli pH değerindedir.
Bu nedenle akış ayrıştırma ön koşuldur: her akış farklı ön arıtmaya tabi tutulur, sonra kolektörde birleştirilip ortak biyolojik arıtmaya gönderilir. Sülfür-asit karışımı patlayıcı H2S üretir, ayrıştırma can güvenliği için zorunludur.
Krom Geri Kazanım Sistemi
Krom tabaklama atıksuyu ayrı toplanır ve krom geri kazanım ünitesine gönderilir. MgO ile pH 8-9'a yükseltilerek Cr(OH)3 çöktürülür.
Sonra çökelti H2SO4 ile çözülerek krom sülfat olarak yeniden üretime döner. Geri kazanım verimi %80-95 arasındadır. Bu hem maliyet hem de çevre açısından kritik.
Sülfür Oksidasyonu
Kireçleme atıksuyu yüksek sülfür içerir. Katalitik hava oksidasyonu ile S²⁻ → SO₄²⁻'ye dönüştürülür.
Mangan veya demir tuzu katalizör olarak kullanılır. 2-6 saatlik temas süresinde sülfür %95+ uzaklaştırılır. Böylece sonraki aşamada H2S oluşumu engellenir.
Çoklu Aşamalı Proses Tasarımı
Tabakhane atıksu arıtması 5 ana aşamadan oluşur:
- Akış ayrıştırma: Krom, sülfür ve genel akışlar ayrı toplanır
- Ön arıtma: Krom geri kazanımı, sülfür oksidasyonu, ızgara, kum tutucu
- Kimyasal arıtma: Koagülasyon-flokülasyon, primer çöktürme
- Biyolojik arıtma: Aktif çamur veya MBR — tuz toleransı için adaptasyon
- İleri arıtma: Kum filtre, aktif karbon, gerekirse ozon
Tuz toleranslı bakteri kültürü (halofilik) kullanılması verimliliği artırır. Çamur susuzlaştırma belt-press veya dekantörde yapılır.
Deri Sektörü Çözümlerinin Avantajları
Deri Sanayi Referans Projeleri
Tabakhane atıksu arıtma referans projelerimiz.
Sıkça Sorulan Sorular
Türkiye'de yönetmelik olarak zorunlu değildir ancak hem ekonomik (krom maliyeti) hem çevresel (toksisite) açıdan kesinlikle önerilir. %80-95 verimle geri dönüş sağlanır.
Sülfür içerikli kireçleme atıksuyu ile asidik krom tabaklama atıksuyu doğrudan karışırsa zehirli ve patlayıcı H2S gazı oluşur. Bu can güvenliği için ayrıştırma zorunludur.
Standart aktif çamur 5.000 mg/L üzerinde verim kaybeder. Bu nedenle halofilik (tuz toleranslı) bakteri kültürü kullanılır veya MBR ile yüksek MLSS sağlanır. Tuz dilüsyonu da bir seçenektir.
Krom ve sülfür ön arıtmadan geçmeden OSB'ye deşarj edilmesi yasak. OSB giriş limitlerini karşılayacak ön arıtma sistemi kurulur.
SKKY Tablo 9 (deri sanayi) deşarj standartları: KOİ < 800 mg/L, BOİ < 250 mg/L, AKM < 200 mg/L, Krom < 1 mg/L, Sülfür < 1 mg/L değerleri sağlanır.
Tabakhane atıksuyundan günlük üretilen çamur 0.5-1.2 kg KM/m³ aralığındadır. Belt-press veya dekantörle %20-30 kuruluğa susuzlaştırılır, ardından lisanslı bertaraf firmasına gönderilir. Krom geri kazanımı sonrası geriye kalan çamur daha az tehlikelidir.